akvaryumdan

Lepistesler, en çok yetiştirdiğimiz ve severek beslediğimiz çok güzel balıklar olmasına rağmen sıkça ölmeleri her besleyen tarafından bilinen gerçektir. Balıklarımızın en iyi şekilde bakılabilmesi ve ölümlerin bir nebze de olsa azaltılması için tavsiye niteliğinde 11 madde sıraladım. Bu maddelere uyulduğu sürece, kolay ölebilen bu narin balıkların akvaryumlarınızdaki ömürlerinin daha uzun, renklerinin canlı ve üretkenliklerinin daha iyi olacağı düşüncesindeyim. Bu maddeleri birer cümle ile geçip, sonrasında bildiklerimi maddeler halinde detaylandırmak istiyorum.

1.) Balıkçınıza yeni gelmiş yorgun lepistesleri almaktan uzak durun ki ölecek olan orada ölsün,

2.) Lepsiteslerinizi büyük akvaryumlarda yaşatın ki su değerleri kolay kolay değişmesin,

3.) Balık sayısını oldukça sınırlı tutun ki balıklarınıza yüzecek alan kalsın,

4.) Akvaryumlarınızı canlı bitkilerle dekore edin ki suyunuzun biyolojik temizlenmesi daha efektif olsun,

5.) Su değerlerini balıklarınızın ihtiyacına göre ayarlayın ki gelişmeleri sekteye upramasın,

6.) Lepsiteslerini uygun balıklarla yaşatın ki diğer balıklar tarafından taciz edilmesin,

7.) Beslenmelerine önem verin, yem çeşitlemesi yapın ki gelişmeleri sağlam olsun,

8.) Filtreleme ve dip çekimleri ile suyu temiz tutun, filtrenizi kapatmayın ki suyunuz görünen ve görünmeyen kirlerden temizlensin,

9.) Dişi ve erkek sayısını dengeli tutun, dişiler her zaman erkeklerden fazla olsun ki kovalanan ve yumurtlayan dişilerinize dinlemek için zaman doğsun,

10.) Dip çekimi sonrası su düzenleyicileri kullanın ki balıklarınızın yaşayabileceği suları olsun,

11.) Dişi lepisteslerinizin erken döl almalarını önleyin ki yıpranma erken yaşta başlamasın,

12.) Hasta balıklarınızı diğerlerinden ayırarak tedaviye başlayın ki hastalık diğer balıklarınıza geçmesin ve ilaçlar sağlam balıkları rahatsız etmesin.



Detaylara gelince:

1.) Dinlenmiş Balıklar:

Balıklar akvaryumcudaki tanka gelene kadar oldukça uzun bir yol katederler. Bu yol yurt dışındaki üreticiden ve toptancılarda başlar, yurtiçindeki toptancılar vasıtasıyla akvaryumcunuza gelir ve oradan da size ulaşır. Her defasında su değişimi, nakliye şartları balıktan biraz bir şeyler alır götürür. Bu durum en son geldiği akvaryumda kendisini daha net bir şekilde belli eder ve yol yorgunu olan balık ölecekse doğal olarak en son geldiği akvaryumda ölür. Bu da ya sizin akvaryumunuzdur ya da akvaryumcunuzun akvaryumu. Bu nedenle bu konuda tavsiye edilen husus, satınalmadan önce balığı akvaryumcuda izlemektir. Aslında bu pek de pratik bir çözüm değil. Çünkü, aramızdan kaç kişi diğer bir ilçedeki akvaryumcuya gidip balığı görecek ve almadan geri dönüp, iki üç gün sonra tekrar gidip bakacak? Doğrudur, ama bu fırsatı kullanma şansı olanlar da kullanmalıdır.

2.) Büyük akvaryum:

Akvaryumunuzu olabildiğince büyük seçin. Unutmayın ki ne kadar büyük akvaryum o kadar az sorun demektir. Küçük akvaryumlarda suyun kalitesini bir çizgide tutmak zordur. Bir balık ölür, farkına varmazsınız, balık çürüdükçe suda bozulma olur. Ama 300 litrelik akvaryumun suyunda bu bozulma küçük akvaryumdaki kadar değildir. Çünkü su hacmi fazladır.

3.) Balık Sayısı:

Balık sayınızı sınırlı tutun. Rengarenk lepistelerimizin akvaryumu doldurması elbette görsel bir şölen olarak değerlendirilirse de balıklara yeteri kadar yüzme alanının kalmaması onları sıkıntıya sokacaktır. Gözlemlerim odur ki, tenha akvaryumlarda yavrular yenmeden yaşabilmektedirler. Kalabalık akvaryumlarda ise yavrular yetişkinlere yem olarak gözükmektedir.

4.) Bitkilendirme:

Bitkilendirmeye önem verin. Bitkiler akvaryuma bir estetik katmakla birlikte esas görevleri suyu temizlemeleridir. Nitrit � Nitrat � döngüsünden ortaya çıkan amonyak bitkiler tarafından gübre olarak kullanılır ve bu zehirli maddenin sudaki oranı azalır. Hızlı büyüyen bitkiler bu görevi yavaş büyüyen bitkilere göre daha iyi yaparlar.

Keza, bitkilerin yavrularınız için saklanma yeri olduğunu ve Lepsiteslerin doğal ortamında, bitkinin yerinin yadsınamaz bir gerçek olduğunu unutmamak gerek.

5.) Su Değerleri:

Su değerlerini takip etmek gerekir. Bunun �suya devamlı olarak müdahale edilmesi gerektiği� anlamı çıkarılmamalıdır. Suyun PH ve GH�ını oluşturacak ortamı bir kere hazırladığımızda suyla fazla oynama yapmanın su değerlerini bozacağını unutmamak gerekir. pH 5.5 � 8.5, GH 10°-30° Su ısısını da 24°-28 °C arasında tutmak aranılan su şartlarıdır. Aslında değerlere bakıldığında özellikle ph ve gh oldukça geniş bir yelpazede oluşmuştur. Yani bu değerler ulaşılması zor değerler değildir, yeter ki değerlerde dalgalanmalar olmasın. Önemli olan budur.

6.) Tank Arkadaşları:

Lepisteleriniz huzurlu bir ortamda gelişmelerini izlemek için onları rahatsız edecek balıklarla bir arada tutmayın. Plati, Moli gibi diğer canlı taşıyan türleri, karidesler, cüce vatozlar, coryderas�lar, bazı tetra türleri, kuhli onların huzurla yaşayacağı balıklardır. Ama her zaman için en iyisi akvaryumunuzda tek tür balığı barındırmaktır

Lepisteslerin özellikle erkeklerin muhteşem kuyrukları hepimizin dikkatini çektiği gibi, bu kuyruklar bazen diğer balıkların da dikkatini çekmektedir. Kuyruğunu yenen balık ciddi bir yaralanma geçirdiği için yaşayamayacaktır. Bu nedenle olabildiğince Lepisteslerinizi karma akvaryumlarda bulundurmayın. Eğer yine de karma akvaryum yapmayı planlıyorsanız çoğunlukla suyun üst seviyesinde yüzen Lepisteslerinize karşılık, suyun tabanını tercih eden balıkları seçmenizde yarar bulunmaktadır. Böylelikle balıklarınız olabildiğince az karşılaşacaklar ve yüzme alanları daralmayacaktır. Mesela, diplerde yüzer Kırmızı Burun Tetra, çok güzel bir sürü balığıdır. Ama öyle 40 � 50 litrelik akvaryumlar bu tür için ufaktır. Tetrazon gibi Melek Balığı gibi kuyrukları yiyecek ve yavru lepistesleri avlayacak balıkları lepisteslerle aynı akvaryuma koymak hata olur.

7.) Beslenme:

Beslenmelerine özen göstermek üremelerini tetikleyecektir. Lepisteslerimizin gelişimi için beslenmelerine ve bunun için de öncelikle bizlerin yem kalitesine önem vermemiz gerekir. Yemleri kaliteli almak ve aynı şekilde muhafaza etmek için:

� Açık yemlerden olabildiğince uzak durulmalı,
� Plastik poşetlerde satılan yemler kullanılmamalı,
� Satınalırken ve kullanırken yemlerin son kullanma tarihlerine dikkat edilmeli,
� Yemlerde tür çeşitliliğine gidilmeli,
� Kutudaki yem ıslatılmamalı ve nemli ortamdan, sıcaktan uzak tutarak muhafaza edilmelidir.

Maddi imkanlarımız dahilinde olabildiğince bu hususlara uyulması balıklarımızın ve bizlerin lehinedir.

Öt yandan herhangi bir maliyete katlanmadan uygulayacağımız beslenme rejimleri de vardır. Bunlar:

� Balıklarımıza haftada bir gün yemleme yapmamak sindirim sistemlerini dinlendirecektir. Unutmayınız ki balıklarınız açlıktan ölmeyeceklerdir. Zaten siz yem vermediğiniz o bir günde dahi, onlar yiyecek ufak tefek bir şeyle muhakkak bulacakladır.
� Balıklarınıza olabildiğince az yem verin ve fırsatınız varsa yemlemeyi günde 3-4 kez yapın. Buradaki tehlike ise, �az yem veriyorum� diye balıklarınıza normal bir yemleme yapıp bunu günü 4 kere uygulamak, balıklarınızın yağlanmasına ve üreme kabiliyetlerinin kaybolmasına sebep olacaktır.
� Balıklarınıza kışın haşlanmış ıspanak, baharda da haşlanmış bezelye ve/veya bakla vermeniz onların bitkisel yem ihtiyacını karşılayacaktır. Özellikle bezelye ve baklayı haşladıktan sonra dondurup yaz aylarında vermeniz ıspanağın kışın piyasaya çıkmasına kadar çok yardımcı olacaktır.

Bununla birlikte, evde kendiniz de yem yapabilirsiniz ama, ben bu konuyu hiç denemediğim için sizlere de burada öneride bulunmak istemiyorum.

Piyasadan satın alacağınız yemlere gelince, bunları tropikal balık yemi kategorisinde kolaylıkla her yerden bulabilirsiniz. Bu yemlerden çeşitleme yapmak istediğinizde,
� Pul ve granül yemler alınabilecek yemlerin başında gelir,
� Cama yapıştırılan yemler balıklarınızın iştahla yedikleri yemler arasındadır.
� Balıklarınıza bits yem de verebilirsiniz. Lepistesler bazı yemleri büyük oldukları için ilk anda yutamasalar bile yem yumuşadıkça kolaylıkla yemektedirler.
� Sera Vipagran büyük olmasına karşın yumuşak bir yem olduğu için lepistesler tarafından kolaylıkla kabul edilmektedirler.
� Artemya da hem yavrularınıza ve hem de yetişkin Lepisteslerinize vereceğiniz sağlıklı protein kaynaklarıdır. Eğer artemya çıkarmakta sıkıntınız oluyorsa bu sefer kabuğu soyulmuş (decapsulated) artemya verebilirsiniz.
� Ek protein takviyesi olarak, dondurulmuş kuru gıdaları da beslenme rejimine sokabilirisiniz. Tubifeks, sivrisinek larvası, kurutulmuş su piresi, en çok bilinen ve kolay bulunan yemlerdir. Bununla birlikte içlerinden en pahalısının kurutulmuş sivrisinek larvası olduğunu belirtmek isterim. Tubifeks küplerini de vermeden önce ayrı bir kapta yumuşatıp, küpün havasını aldıktan sonra balıklara verilmesi tüketimini kolaylaştıracaktır.
� Son olarak, bir de spirulina tabletten bahsetmek isterim. Besin değeri yüksek olan bu yosun kaynaklı tablet yem, balıklarınızın bitkisel yemlerden alacağı ihtiyacı kolaylıkla karşılayacaktır.

8.) Filtreleme, Dip çekimi ve Akıntı:

Filtreleme, balıkların sağlığı ve suyun berraklığı için fevkalade önemlidir. Özellikle dış filtrelerin içindeki filtre malzemeleri nedeni ile sadece fiziksel değil biyolojik olarak da su temizlenmektedir. Dış filtrelerdeki bazı malzemelerin üzerine yerleşen yararlı bakteriler sudaki biyolojik dengeyi sağlamaktadırlar. Böylede sudaki nitrit, önce nitrata ve daha sonra da amonyağa dönüşerek daha az zararlı bir kimyasal haline gelirler.

Bahsettiğim nitrojen döngüsü sadece dış filtreler ve bir miktar da şelale filtreler tarafından sağlanabilir. İç filtrelerde malzemeler için yeterli bir hazne olmadığından nitrojen döngüsü sağlayamazlar.

Gerek iç ya da dış filtreler olsun ve gerekse de şelale filtreler olsun suyu hareketlendirerek sudaki oksijen oranının artmasına yardımcı olurlar.

Filtrelerden gelen su akımının kuvvetli olmaması gerekmektedir. Kuvvetli su akımı balıklarınızın yorulmasına, renklerinin solmasına, direnç kayıplarına ve ölmelerine sebep olacaktır.

Bu nedenle, maddi imkanlar çerçevesinde lepistesler için uygun kapasitedeki dış filtrelerin kullanılmasını önermekteyim.

Gerek iç ve gerekse dış filtrelerin sıralı zaman sisteminde açıp kapamak su kalitesinin bir standartta olmasını önleyecektir. Zaman zaman forumlarda canlanarak tartışılan bu konu, özellikle elektrik tasarrufu yapmak için düşünülse de özellikle dış filtrelerin kapatılması filtredeki bakteri kültürünü azaltacağı için doğru bir fikir olarak görmüyorum.

Filtre kullanımı ile birlikte, dipten su çekmek ya da kumun üstünü süpürmek vazgeçilmesi zor bir önlemdir. Filtrelerinizin ulaşamayacağı uzaklıktaki katı atıkların bozularak suya karışmasına fırsat vermeden dip çekimi ile dışarı taşınması filtrenin yükünü hafifleteceği gibi nitrojen döngüsündeki yükü de azaltacaktır.

9.) Dişi Erkek Sayısındaki Denge:

Erkek Lepistesler devamlı olarak çiftleşme isteğinde oldukları için dişilerin peşinden yüzmektedirler. Erkeklerle dişilerin çiftleşme istekleri paralel yürümediği için dişiler her zaman erkeklere cevap veremeyecekler ve bu nedenle de erkek balığın daimi olarak hedefi olacaklardır. Bu durumda en akıllıca iş, dişi balığın sayısını yüksek tutup, erkek balığın sayısını azaltmaktır. Akvaryumda bir tane dişi olduğunu ve onun da yumurta taşıdığını varsayarsak, bütün erkekler bu dişinin peşinden yüzecek ve dişi devamlı olarak yorgun olacaktır. Böyle bir durumun ortaya çıkmasını önlemek için akvaryumdaki dişi sayısını erkek sayısından fazla tutmak faydalı olacaktır. Bu oran 1e � 3d ya da 1e � 2d şeklinde olabilir.

10.) Su Düzenleyiciler:

Su düzenleyiciler, temel olarak musluklardan akan ve içeriğinde akvaryum balıklarına uygun olmayan elementleri düzenleyerek suyu balıklar için uygun hale getirir. Dip çekimi sonrasında akvaryuma ilave edilecek suya birkaç saat öncesinden ölçüsüne uygun olarak su düzenleyicisi kullanmak balıklarınızı koruyacaktır. Çiklit gibi çok daha iri ve dayanıklı balıklar doğrudan musluk suyu ile doldurulmuş akvaryumlarda yaşayabilirlerse de bu Lepistesler için geçerli değildir. Lepistesler daha ufak ve hassas oldukları için su düzenleyicileri kullanmakta fayda vardır. Sudaki ağır metallerin bağlanması ve klorun giderilmesinin yanı sıra içeriğindeki �b vitamini� sayesinde balıkların sinir sistemine desteği ve mukoza zarı ve solungaçlara koruma sağlaması su düzenleyicileri özelliğidir.

11.) Erken Aylarda Döl Almayı Önlemek:

Dişi balığın erken aylarda döl almasını önlemek balığın yıpranmasını azaltacaktır. Balığın ergenliğe geçer geçmez erkek tarafından döllenerek yumurta taşımaya başlaması balığın ileriki dönemlere yorularak girmesine sebep olur. Bu nedenle, yavru lepisteslerin cinsiyetleri fark edildiğinde, imkanlar dahilinde balıklar dişi � erkek ayırımına tabi tutulması ve dişilerin erkeklerden ayrı olarak döl almadan yetişkinliğe geçmesi yavru adet ve kalitesini artıracaktır. Üstelik bu yöntemle büyümüş en iyi erkek ve en iyi dişilerin ayrı bir akvaryumda bir araya getirilmesi de kaliteli yavru almak isteyen yetiştiricilerin uyguladıkları bir yöntem olduğunu belirtmek isterim.

12.) Hastalıkların Tedavisi:

Lepistesler hassas balıklardır. Özellikle de yurtdışından gelenlerin katteddiği uzun yol balıkların dayanıklılığını tartışılı hale getirir. Bu nedenle lepistesinizin akvaryumunuzdaki ilk 15 günü çok önemlidir. Eğer bu sürede bir balığınızda herhangi bir hastalık çıkmadığı takdirde balığınız su şartlarını kabul etmiş demektir.

Bu dönemde ya da farklı bir zamanda balıklarınızda gözle görülen bir hastalık emaresi tespit ettiğinizde, hasta balığın diğer bir akvaryuma nakledilmesi ve diğer balıkların da birkaç gün süre ile takip edilmesi gerekir ki onlarda da bir sorun olup olmadığı görülsün.

Bundan sonra hasta balığa, karantina akvaryumunda gereken tedavi uygulanmalı, balığın çabuk iyileşmesi için ilaç dozunda bir artışa gidilmemelidir.

Sonuç olarak, verilen tavsiyeler Lepisteslerinizin yaşam standartlarını yükselteceği için aynı tavsiyeleri, diğer balıklarınız için de uygulayabilirsiniz.

Yukarıda sıralan yöntemler lepisteslerle ilgilenenlerin hep bildiği ya da bildiği halde farkına varmadığı temel kurallardır. Aslında bu yöntemler sadece Lepisteslere özgü değil, tüm balıklar için geçerlidir. Yukarıdaki hangi maddenin tersini lepistes harici balıklara uygulayabiliriz ki.

Sağlıklı Lepistesler dilerim.

Yazan: Tamer Aygün